مسئولیت حقوقی گروه‌‌ها، باشگاه‌های کوه‌نوردی و تورهای طبیعت‌گردی

مقدمه:

هر گروه، باشگاه یا تور طبیعت‌گردی پس از ثبت قانونی، شخصیت حقوقی پیدا می‌کند و مثل یک انسان، مسئولیت حقوقی بر آن مترتب می‌شود و هر جا بحث یک گروه یا باشگاه و هر شخصیت حقوقی دیگری در رابطه با ورزش کوه‌نوردی مطرح می‌شود ما با یک کلیت مسئول روبه‌رو هستیم که باید پاسخگوی اعمال خود باشد.

مسئولیت درون‌گروهی:

این مسئولیت معطوف به رعایت اساسنامه و آیین‌نامه‌های داخلی و اجرای تصمیمات مجامع عمومی یک تشکل است. اعضای هیات‌مدیره، فعالیت‌های اجرایی و تشکیلاتی یک تشکل را در محدوده وظایفی که اساسنامه و آیین‌نامه داخلی و مجامع عمومی به عهده آنها گذاشته مدیریت می‌کنند و به رعایت صحیح اساسنامه، آیین‌نامه و تصمیمات مجامع عمومی و نیز فعالیت اعضا نظارت دارند.

در این‌جا می‌توان به این نتیجه رسید که مطالعه دقیق اساسنامه و آیین‌نامه‌های داخلی یک گروه و باشگاه توسط اعضا، تا چه حد حائز اهمیت است و عملا نقش اساسی را در تعیین مسئولیت افراد و اعضا به عهده دارد.

یک مثال، اگر طبق آیین‌نامه گروه، شرط عضویت رسمی اعضا گذراندن دوره‌های آموزشی باشد، هیات‌مدیره موظف به اجرای این قانون است، در غیر این‌صورت، متخلف شناخته می‌شود و باید پاسخگوی عواقب ناشی از عدم رعایت مفاد آیین‌نامه داخلی باشد. این پاسخ‌گویی نه تنها در مقابل اعضای گروه، بلکه در‌مقابل کل افرادی است که ممکن است در اثر تخلف هیات‌مدیره آسیب ببینند.

و یا مثلا اگر شرط شرکت اعضای آزمایشی در یک برنامه چند روزه، گذشت حداقل دو ماه از تاریخ امضای فرم عضویت و نیز شرکت آن عضو در دو سوم برنامه‌های مخصوص اعضای آزمایشی باشد و هیات‌مدیره برخلاف این قانون عمل کند، مسئول شناخته می‌شود و باید پاسخ‌گوی تخلف خود نسبت به خسارات احتمالی باشد.

فرض کنیم یک عضو آزمایشی طبق آیین‌نامه گروه، به دلیل عدم شرکت در یک دوم برنامه‌های فصلی اعلام شده، حق شرکت در یک برنامه چند روزه را نداشته باشد. و چون هیات‌مدیره از شرکت این فرد در برنامه جلوگیری نکرده، سرپرست نیز حضور او را در برنامه بلامانع فرض کرده باشد. چنان‌چه این فرد به‌طور ناگهانی و در یک شرایط طبیعی که سرپرست همه پیش‌بینی‌های لازمه را انجام داده، به دلیل نداشتن استقامت کافی در اجرای برنامه طولانی‌مدت و در اثر ضعف شدید دچار مصدومیت شود، می‌توان گفت چون در این جا تخلفی صورت گرفته قسمتی از مسئولیت بر عهده هیات‌مدیره گذاشته می‌شود.واگر هیات‌مدیره تمام قوانین را رعایت می‌کرد، مسئولیت این حادثه به‌طور کامل برعهده شخص ورزش‌کار و مصدوم قرار می‌گرفت.


محدوده مسئولیت گروه و اخذ تعهد از افراد

گاه دیده می‌شود که بدون این که تخلفی از طرف گروه و باشگاه انجام یافته باشد فقط صرف اجرای یک برنامه توسط اعضای آن، گروه و باشگاه را مورد مواخذه انتظامی قرار داده و یا تهدید به اقدام قانونی می‌کنند که باید گفت بیشتر ناشی از عدم اطلاع افراد از حدود مسئولیت گروه‌ها و باشگاه‌ها است. با شرحی که در بالا رفت می‌توان به این نتیجه رسید که هیچ تشکلی خارج از حدود وظایف خود مسئول حوادث ناشی از ورزشی نیست.

چنان‌چه هر تشکلی در حدود اختیارات خود عمل کرده و پایبند به مقررات ورزشی و مقررات داخلی خود باشد به هیچ عنوان مسئول حوادث ناشی از برنامه‌های ورزشی نخواهد بود.

بحث خاصی که در این حوزه مطرح می‌شود سلب مسئولیت است که با اخذ تعهد در ابتدای عضویت و یا قبل از شروع برنامه‌ها به عمل می‌آید و اغلب این سوال مطرح می‌شود که درصورت اخذ این تعهد آیا باز هم مسئولیتی گریبانگیر گروه و باشگاه می‌شود و یا این تعهد می‌تواند سرپرست برنامه را از مسئولیت حقوقی در مقابل حوادث بری کند.

پاسخ دادن به این سوال اندکی سخت به‌نظر می‌رسد. چرا که:

تعیین میزان مسئولیت افراد در حادثه‌ای که در اثر قصور و سهل‌انگاری آشکار یک فرد اعم از سرپرست و یا هیات‌مدیره به وقوع بپیوندد حتی با اخذ تعهد کتبی قبلی از فردی که دچار سانحه شده چندان قابل قبول به‌نظر نمی‌رسد و در اجرا نیز به چنین تعهدی توجه نمی‌شود.

این تعهد فقط زمانی قابلیت اجرا دارد که رابطه سببیت مستقیمی بین یک عمل و حادثه را نتوان اثبات کرد. درغیر این‌صورت مثل این است که راننده‌ای از سرنشینان خود تعهد بگیرد که هر حادثه رانندگی بر عهده سرنشین خواهد بود و این راننده در حالت مستی رانندگی کند و بخواهد خود را از حادثه بری دارد.

اما در هر حال اخذ چنین تعهدی برای گروه‌ها و باشگاه‌های ورزشی حائز اهمیت زیادی است و حداقل تاثیر آن می‌تواند به معنی اثبات آگاهی داوطلب و یا عضو نسبت به احتمال وقوع خطر در اجرای یک برنامه ورزشی باشد که به این وسیله او با علم و اطلاع کامل نسبت به وقوع حوادث ورزشی مسئولیت آن را شخصا می‌پذیرد.

 برگرفته از نگارش:مهدی جعفری/فصلنامه کوه